ميان و تير ( محلى در ديار خزاعه ) و خيبر به وحشت افتادند ؛ كوه ابوقبيس و احمر مكه به لرزه در آمده و پارچه‌هاى حريرى كه ( شجاعان ) بر سينه مىبستند از جاى كنده شد . « 1 » اشعار مزبور حكايت از عمق اهميت ماجراى بدر در قلوب مكيان و قبايل اطراف داشته و به حق نخستين ضربه بر پايه‌هاى سلطنت كسرى و قيصر بوده است . در خبرى ، واقدى آورده كه نجاشى حبشه ، با شنيدن خبر پيروزى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم جعفربن ابى طالب و ديگر مهاجران حبشه را خواسته و ضمن اعلام خبر اين پيروزى ، آن را نعمتى از جانب پروردگار دانست . « 2 » پيروزى اسلام در بدر ، مشركين و منافقان مدينه را نيز گرفتار بهت كرد ؛ واقدى مىگويد : هيچ منافق و يهودى در مدينه نبود ، جز آن كه در برابر حادثهء بدر سر فرود آورد ، و يهوديان گفتند كه از اين پس هيچ پرچمى را بر افراشته نمىكند جز آن كه پيروزى از آن اوست . كعب بن اشرف از برجستگان يهود مىگفت : ديگر زندگى در زير زمين بهتر از روى آن است . قريش اشراف مردم و شاهان عرب بودند ، آنان اهل حرم و منطقهء امن بودند و اين چنين گرفتار شدند . « 3 » وى در اشعارى كه در مرثيهء كشتگان بدر سرود ، گفت : در اصل اين پادشاهان عرب بودند كه كشته شدند . او مىگفت : اى كاش ، در لحظه‌اى كه اينان به قتل در آمدند ، زمين اهلش را مىبلعيد . قريش تا آن لحظه كه يك ماه از واقعه بدر گذشته بود ، به دستور ابوسفيان مرثيه سرايى نكرده بودند تا عقدهء خويش را نگاه داشته و خشم خود را نگاه دارند . پس از مرثيهء كعب بود كه تازه نوحه سرايى در مكه آغاز شد . « 4 » علاوه بر غنائم بدر ، مسلمانان در قبال آزادى اسراى بدر ، از چهار هزار درهم تا هزار درهم گرفتند . افرادى نيز كه پولى نداشتند ، با منت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آزاد شدند . « 5 » زينب دختر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز گردنبندى كه مادرش خديجه به وى داده بود ، به عنوان فديه ، براى آزادى شوهرش ابوالعاص بن ربيع به مدينه فرستاد . مسلمانان اسير او را بخاطر پيامبر ص - آزاد كرده و گردنبند را نيز باز پس فرستادند . به نقل از شعبى كسانى كه قادر به نوشتن بودند براى آزادى خويش ، به انصار نوشتن مىآموختند . در نقل ديگر آمده كه هر يك به ده نفر نوشتن ياد مىدادند و زيدبن ثابت از كسانى بود كه در آن ماجرا نوشتن آموخت . در نقل ديگر آمده كه اهل مكه قادر به نوشتن بودند اما اهل مدينه چنين نبودند .

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 88 ، و نك : سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 100 ( 2 ) . المغازى ، ج 1 ، صص 120 و 121 ( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 121 ( 4 ) . همان ، ج 1 ، صص 123 و 124 ( 5 ) . ابن اسحاق نام افرادى را كه با منّت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آزاد شدند آورده است ؛ نك : السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، صص 659 و 660